Wąsik / Szymański / Mykietyn / Adams / Czy muzyka lubi się powtarzać?

Wykonawcy Bartek Wąsik – fortepian Program Paweł Szymański Dwie etiudy Paweł Mykietyn Cztery preludia John Adams China Gates Phrygian Gates „Współczesny kompozytor porusza się między bełkotem a banałem. Złotego środka nie ma i być nie może” – twierdził w 1997 roku Paweł Szymański. Wtedy wypowiedź tę interpretowano w kontekście XX-wiecznego napięcia między demiurgiczną awangardą a ponowoczesną – czasami bezrefleksyjną – eksploatacją sprawdzonych rozwiązań przeszłości. Opozycja ta wydaje się mieć jednak bardziej ponadczasowy wymiar. Być może w sposób najbardziej uniwersalny ujął ją wybitny austriacki kompozytor i wielki admirator Szymańskiego Bernhard Lang, podkreślając grę między zmianą i powtórzeniem: frazy, rytmu, brzmienia, formy, konwencji, wspomnienia, schematu poznawczego. „Taki sam” versus „obcy”… Dziś brzmi to tyleż niepokojąco, co dojmująco prawdziwie – bo tak właśnie działają nasze umysły. Wiek XX najpierw uczynił z powtórzenia tabu (serializm), a potem fetysz (minimalizm). We wczesnych utworach Steve’a Reicha i Philipa Glassa niemal dosłownie nic się nie dzieje, ale gdy już coś się wydarzy – to jakbyśmy przenieśli się do innego wymiaru. W Preludiach Pawła Mykietyna (estetycznego spadkobiercy Szymańskiego) oraz w China Gates i Phrygian Gates Johna Adamsa (następcy Glassa oraz Reicha) dzieje się już całkiem sporo, choć cały czas tkwimy w mikrokosmosie kilku zaledwie motywów, rytmów, brzmień. Dwie etiudy Szymańskiego z kolei ewoluują nieustannie, jakby z każdym akordem albo każdym oddechem ornamentalnej frazy zmieniały tonację oraz metrum. Czujemy zarazem, że za tym pędem kryje się coś trwałego i pradawnego. Być może po prostu zdekonstruowana barokowa fuga. Być może – o wiele więcej. Czyżby muzyka w XXI wieku wciąż najdoskonalej godziła wieczność z doczesnością? Michał Mendyk